AKP ព្រៃវែង ថ្ងៃទី១៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ —

ឯកឧត្តម វង សូត សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍គណៈកម្មាធិការកណ្តាលគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងជា អនុប្រធានទី២ រដ្ឋសភា នៅថ្ងៃទី១២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ បានដឹកនាំគណៈកម្មការចងក្រងឯកសារ និងរៀបចំសាងសង់ស្តូប អនុស្សាវរីយ៍ចលនាតស៊ូប្រឆាំងរបប ប៉ុល ពត នៅភូមិភាគបូព៌ា ចុះពិនិត្យ និងសិក្សាទីតាំងជាក់ស្តែង នៅអតីតតំបន់ព្រៃតាទក ក្នុងខេត្តព្រៃវែង ដើម្បីរៀបចំគម្រោងសាងសង់ស្តូបអនុស្សាវរីយ និងហេដ្ឋា រចនាសម្ព័ន្ធពាក់ព័ន្ធ។

ក្នុងឱកាសចុះពិនិត្យនេះ ក៏មានការចូលរួមពីឯកឧត្តមកិត្តិនីតិកោសលបណ្ឌិត ស៊ឹម កា ឧត្តមប្រឹក្សាផ្ទាល់ព្រះ មហាក្សត្រ ដែលជាឥស្សរជនមួយរូបធ្លាប់ចូលរួមក្នុងចលនាតស៊ូប្រឆាំងរបប ប៉ុល ពត ព្រមទាំង ឯកឧត្ដមអភិសន្តិបណ្ឌិត ស សុខា ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ឯកឧត្តមនាយឧត្តម សេនីយ៍ ស ថេត និងអតីតយុទ្ធជនដែលធ្លាប់ចូលរួមក្នុងការតស៊ូនៅភូមិភាគបូព៌ា ជាច្រើនរូបផ្សេងទៀត។

តាមគម្រោង ស្តូបអនុស្សាវរីយនេះ នឹងត្រូវរៀបចំសាងសង់លើផ្ទៃដីប្រមាណ ១២០ ហិកតា ស្ថិតនៅឃុំក្របៅ ស្រុកកំចាយមារ ខេត្តព្រៃវែង ជាប់នឹងអតីតតំបន់ព្រៃតាទក ដែលត្រូវបានរំលឹកក្នុងសក្ខីកម្ម និងការចងចាំរបស់អ្នកចូលរួមក្នុងចលនាតស៊ូថា ជាទីតាំងមួយពាក់ព័ន្ធនឹងការរៀបចំកម្លាំង តស៊ូនៅភូមិភាគបូព៌ា ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨។ ផ្នែកមួយនៃតំបន់នេះ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់សកម្ម ភាពកសិកម្មរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

ការរៀបចំសាងសង់ស្តូបអនុស្សាវរីយនេះ មានគោលបំណងរំលឹក និងអភិរក្សការចងចាំអំពី ព្រឹត្តិការណ៍ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការតស៊ូរបស់អតីតកម្មាភិបាល យុទ្ធជន យុទ្ធនារី និងប្រជាជននៅភូមិ ភាគបូព៌ា ដែលបានប្រឈមមុខនឹងការបោសសម្អាត និងការបង្ក្រាបដ៏ឃោរឃៅបំផុតរបស់របប ប៉ុល ពត ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ និងព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានបន្តរហូតដល់ការបញ្ចប់ការគ្រប់គ្រងរបស់របបកម្ពុជា ប្រជាធិបតេយ្យនៅទីក្រុងភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩។

ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ឆ្នាំ១៩៧៨ គឺជាដំណាក់កាលមួយដែលការបង្ក្រាប និងការបោសសម្អាត ផ្ទៃក្នុងរបស់របប ប៉ុល ពត បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង និងមានលក្ខណៈកាន់តែឃោរឃៅ ជាពិសេស នៅក្នុងភូមិភាគបូព៌ា។ កម្មាភិបាល និងយុទ្ធជនគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ព្រមទាំងប្រជាជនមួយចំនួនធំ ត្រូវបានចោទប្រកាន់ ឬសង្ស័យថាជា «សត្រូវ» «បក្ខពួក» ឬជាអ្នកប្រឆាំងនឹងអង្គការ។ ក្នុងបរិបទនៃការ បង្ក្រាបនេះ មនុស្សជាច្រើនបានប្រឈមនឹងការឃ្លាំមើល ការចាប់ខ្លួន ការឃុំឃាំង ការសម្លាប់ ការធ្វើ ទុក្ខបុកម្នេញ ការបង្ខំឱ្យផ្លាស់ទី និងអំពើហិង្សាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ ការក្រោកឈរប្រឆាំងនឹងការបង្ក្រាបយ៉ាងឃោរឃៅរបស់របប ប៉ុល ពត បានកើតឡើងនៅក្នុងភូមិភាគបូព៌ា ដែលបានក្លាយជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយក្នុង ដំណើរការតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបបនេះ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានជំរុញឱ្យកម្មាភិបាល យុទ្ធជន និងប្រជាជន មួយចំនួន ប្រមូលផ្តុំកម្លាំង និងរៀបចំការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការបង្ក្រាប ការបោសសម្អាត និងអំពើហិង្សា របស់របប ប៉ុល ពត។ បន្ទាប់មក កម្លាំងតស៊ូនៅភូមិភាគបូព៌ាបានបន្តវិវត្ត និងចូលរួមក្នុងដំណើរការ រៀបចំ និងប្រមូលផ្តុំកម្លាំងប្រឆាំង ដែលបានរួមចំណែកដល់ការរួបរួមកម្លាំងតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបប ប៉ុល ពត នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៨ និងដើមឆ្នាំ១៩៧៩។

ក្នុងបរិបទនៃការបង្ក្រាប និងការបោសសម្អាតកាន់តែខ្លាំង អតីតកម្មាភិបាល យុទ្ធជនគ្រប់ លំដាប់ថ្នាក់ និង ប្រជាជនមួយចំនួនដែលរងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ បានភៀសខ្លួនទៅកាន់តំបន់ព្រៃតំបន់ដាច់ស្រយាល និងតំបន់ជាប់ព្រំដែន ដើម្បីគេចចេញពីការបង្ក្រាប និងស្វែងរកទីកន្លែងសម្រាប់រស់នៅ ព្រមទាំងប្រមូលផ្តុំ និងរៀបចំកម្លាំងតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបប ប៉ុល ពត។ ក្នុងចំណោមតំបន់ទាំងនោះ អតីត តំបន់ព្រៃតាទក ត្រូវបានរំលឹកក្នុងសក្ខីកម្ម ការចងចាំ និងការរៀបរាប់របស់អ្នកចូលរួមក្នុងការតស៊ូនៅ ភូមិភាគបូព៌ា ថាជាតំបន់មួយដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងការប្រមូលផ្តុំ និងរៀបចំកម្លាំងតស៊ូក្នុងដំណាក់ កាលដ៏សំខាន់នាពេលនោះ។

សម្តេច ហេង សំរិន និងសម្តេច ជា ស៊ីម គឺជាឥស្សរជនសំខាន់ដែលបានចូលរួមក្នុងការរៀបចំ និងដឹកនាំកម្លាំងតស៊ូនៅភូមិភាគបូព៌ា ក្នុងដំណាក់កាលដ៏សំខាន់នោះ។ ការតស៊ូនៅភូមិភាគបូព៌ា ក៏បានចូលរួមក្នុងដំណើរការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនង និងប្រមូលផ្តុំកម្លាំងតស៊ូពីតំបន់ផ្សេងៗ ដើម្បីរួបរួមគ្នាជា កម្លាំងប្រឆាំងនឹងរបប ប៉ុល ពត។ ដំណើរការរួបរួមកម្លាំងនេះបានវិវត្តទៅដល់ការបង្កើតរណសិរ្ស សាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៨ នៅតំបន់ស្នួល ក្នុងខេត្តក្រចេះ។នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៨ កម្លាំងអ្នកតស៊ូកម្ពុជាប្រឆាំងរបប ប៉ុល ពត បានរួមគ្នាជាមួយកងទ័ព ស្មគ្រចិត្តវៀតណាម បើកការវាយលុកយោធាទ្រង់ទ្រាយធំ ប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធកម្ពុជា ប្រជាធិប តេយ្យ។

ក្នុងរយៈពេលបន្តបន្ទាប់ កងកម្លាំងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានបាត់បង់ការគ្រប់គ្រង លើតំបន់ និងទីតាំងសំខាន់ៗជាបន្តបន្ទាប់។ នៅថ្ងៃទី៧ មករា ឆ្នាំ១៩៧៩ កងកម្លាំងប្រឆាំងរបបប៉ុល ពត រួមជាមួយកងទ័ពវៀតណាម បានចូលកាន់កាប់រាជធានីភ្នំពេញ ដែលជាចំណុចបញ្ចប់នៃការគ្រប់ គ្រងរបស់របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅរដ្ឋធានី និងជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃការរៀបចំរដ្ឋអំណាចថ្មីមួយ នៅកម្ពុជា។ សម្រាប់ការរៀបចំគម្រោងនាពេលបច្ចុប្បន្ន អតីតតំបន់ព្រៃតាទក គឺត្រូវបានចាត់ទុកជា ទីតាំងដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់រៀបចំស្តូបអនុស្សាវរីយ និងបង្ហាញពីតម្លៃនៃការចងចាំអំពីចលនាតស៊ូនៅភូមិភាគបូព៌ា។ ការរៀបចំទីតាំងនេះ ក៏ជាផ្នែកមួយនៃការចងក្រងឯកសារ និងអភិរក្សទីតាំងដែលពាក់ ព័ន្ធនឹងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់មួយរបស់កម្ពុជានៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។

គួរបញ្ជាក់ថា ឯកឧត្តម វង សូត ត្រូវបាន សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតី តេជោ ហ៊ុន សែន ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ចាត់តាំងជាប្រធានគណ:កម្មការចងក្រងឯកសារ និងសាងសង់ស្តូបអនុស្សាវរីយចលនាតស៊ូ ប្រឆាំងនឹងរបបប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុល ពត នៅចន្លោះខែ ឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ នៅភូមិភាគបូព៌ា តំបន់ព្រៃតាទក។
គណៈកម្មការនេះ មានអនុគណៈកម្មការចំណុះចំនួន៤ ទទួលបន្ទុកលើការងារប្រវត្តិសាស្ត្រ សាងសង់ បរិស្ថាន និងវប្បធម៌ ដើម្បីសិក្សា និងរៀបចំគម្រោងឱ្យមានលក្ខណៈគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ទាំង ផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រ សំណង់ បរិស្ថាន និងវប្បធម៌។
ស្តូបអនុស្សាវរីយដែលគ្រោងនឹងសាងសង់នេះ មានគោលដៅក្លាយជាទីកន្លែងសម្រាប់រំលឹក និង អភិរក្សការចងចាំអំពីព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ ព្រមទាំងរំលឹកដល់អតីតកម្មាភិបាល យុទ្ធជន និងប្រជាជនដែលបានចូលរួមក្នុងចលនាតស៊ូ។ ការរៀបចំទីតាំងនេះ ក៏អាចជួយបង្កើតជាប្រភពសិក្សា សម្រាប់សាធារណជន សិស្ស និស្សិត និងអ្នកស្រាវជ្រាវ ដើម្បីស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជានៅ ក្នុងដំណាក់កាលដ៏ស្មុគស្មាញក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។

ជាមួយគ្នានេះ តំបន់នេះមានសក្តានុពលសម្រាប់ការរៀបចំជាតំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និងអេកូ ទេសចរណ៍នាពេលអនាគត ដោយអាចភ្ជាប់ការអភិរក្សទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រ ការអប់រំសាធារណៈ និង ការអភិវឌ្ឍមូលដ្ឋានក្នុងតំបន់។

ទាក់ទងនឹងការរៀបចំស្តូបអនុស្សាវរីយនៅទីតាំងប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ មានសារៈសំខាន់ក្នុងការរក្សាទុកការចង ចាំរបស់អ្នកដែលបានឆ្លងកាត់សោកនាដកម្ម និងជម្លោះក្នុងអតីតកាល ព្រមទាំងបន្តផ្សព្វផ្សាយចំណេះដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រទៅកាន់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។ ក្នុងន័យនេះ ស្តូបអនុស្សាវរីយមិនត្រឹមតែជា សំណង់សម្រាប់រំលឹកដល់ការតស៊ូ និងការលះបង់ឈាមស្រស់ សាច់ស្រស់ក្នុងអតីតកាលប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែអាចក្លាយជាទីកន្លែងសម្រាប់ការសិក្សា ការអប់រំ និងការចងចាំជាសាធារណៈ អំពីសោកនាដកម្ម ការបាត់បង់ និងបទពិសោធន៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់នៅកម្ពុជា។ ការរក្សាទុកទីតាំង និងការចងចាំបែបនេះ ក៏ជាមធ្យោបាយមួយក្នុងការបញ្ជូនមេរៀនពីអតីតកាលទៅកាន់ជំនាន់ក្រោយ ដើម្បីយល់ដឹងអំពី តម្លៃនៃសន្តិភាព សាមគ្គីភាព និងការរួមរស់ដោយសន្តិវិធី។

យោងតាមប្រសាសន៍របស់ឯកឧត្តម វង សូត គណៈកម្មការរំពឹងថានឹងបញ្ចប់ការសិក្សា និង រៀបចំគម្រោងប្លង់សាងសង់ស្តូបអនុស្សាវរីយ ព្រមទាំងសំណង់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធពាក់ព័ន្ធ ដើម្បី ឈានទៅដល់ការបញ្ចុះបឋមសិលាបើកការដ្ឋានសាងសង់នៅដើមឆ្នាំ២០២៧ ខាងមុខ៕

ដោយ ម៉ៅ រីដា, រូបថត៖ Kim Lee