AKP ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦​ --​ នៅក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ មានភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋានរវាង «ការគ្រប់គ្រងទឹកដីជាក់ស្តែង» និង «អធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់»។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអាចចូលទៅកាន់ទីតាំងមួយ ដាក់បន្លាលួស កុងតឺន័រ ជីកលេណដ្ឋាន សាងសង់ផ្លូវ ឬរារាំងប្រជា ពលរដ្ឋមិនឱ្យត្រឡប់ទៅដី និងលំនៅឋានរបស់ខ្លួនបាន ប៉ុន្តែសកម្មភាពទាំងនេះមិនអាចបម្លែងការគ្រប់គ្រងដោយកម្លាំងទៅជាបណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដី ឬអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់បានឡើយ។ នេះគឺជាការលើកឡើងរបស់ឯកឧត្ដម នេត្រ ភក្រ្ដា រដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងព័ត៌មាន តាមរយៈហ្វេសប៊ុកផ្លូវការ នាព្រឹកថ្ងៃទី១៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦។

ឯកឧត្ដម នេត្រ ភក្រ្ដា បានលើកឡើងថា គោលការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ ជាពិសេសចំពោះការវិភាគសកម្មភាពឈ្លាន ពានរបស់យោធាថៃមកលើទឹកដីកម្ពុជា និងការប៉ុនប៉ងបង្កើតស្ថានភាពជាក់ ស្តែងថ្មីនៅតាមតំបន់ព្រំដែន។ ឯកឧត្ដមបានបញ្ជាក់ថា៖ «ប្រសិនបើវត្តមានយោធាថៃ នៅទីតាំងណាមួយត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយភស្តុតាងថាស្ថិតក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងទីតាំងនោះដោយកម្លាំង មិនអាចបង្កើតសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពឱ្យថៃ បានឡើយ។ ការប្រើកម្លាំងអាចផ្លាស់ប្តូរអ្នកដែលកំពុ ងឈរជើងលើដី ប៉ុន្តែមិនអាចផ្លាស់ប្តូរអ្នកដែលមានសិទ្ធិស្របច្បាប់លើដីនោះបានទេ»។

ឯកឧត្ដមរដ្ឋមន្រ្ដីបានជម្រាបជូនថា ច្បាប់អន្តរជាតិបដិសេធការទទួលបានទឹកដីដោយកម្លាំង មាត្រា ២(៤) នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ កំណត់ថា រដ្ឋទាំងឡាយត្រូវជៀសវាងការគំរាមកំហែង ឬការប្រើកម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដី ឬឯករាជ្យនយោបាយរបស់រដ្ឋដទៃ។ គោលការណ៍នេះ ត្រូវបានពង្រឹងដោយសេចក្តីប្រកាសរបស់មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ 2625 (XXV) ឆ្នាំ១៩៧០ ដែលបញ្ជាក់ថា «ទឹកដីដែលទទួលបានតាមរយៈការគំរាមកំហែង ឬការប្រើកម្លាំង មិនត្រូវទទួលស្គាល់ថាជាការទទួលបានទឹកដីស្របច្បាប់ឡើយ»។ ឯកឧត្ដមបានបន្ដថា ដូច្នេះ ការដែលកងទ័ពអាចគ្រប់គ្រងទីតាំងមួយដោយកម្លាំង គ្រាន់តែបង្ហាញពីការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែង មិនមែនជាភស្តុតាងនៃបណ្ណកម្មសិទ្ធិផ្លូវច្បាប់ឡើយ ។ កងទ័ពអាចបង្កើតការគ្រប់គ្រងដោយកម្លាំង ប៉ុន្តែកងទ័ពមិនអាចបង្កើតបណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដីបានទេ។

ឯកឧត្ដមរដ្ឋមន្រ្ដីបានបញ្ជាក់ទៀតថា ព្រំដែនមិនអាចគូសឡើងវិញដោយបន្លាលួស និងកុងតឺន័រ។ប្រសិនបើមានការខ្វែងគំនិតគ្នាអំពីទីតាំងព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ ដំណោះស្រាយត្រូវស្ថិតនៅក្នុងច្បាប់ អនុសញ្ញា សន្ធិសញ្ញា ផែនទី ឯកសារកំណត់ព្រំដែន យន្តការដែលភាគីបានព្រមព្រៀង និងមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។ ឯកឧត្ដមក៏បានរំលេចថា ដំណោះស្រាយមិនអាចជាការប្រើកម្លាំងដើម្បីបង្កើត faits accomplis នៅលើដីជាមុន ហើយបន្ទាប់មកយកស្ថានភាពដែលខ្លួនបានបង្កើតឡើងដោយកម្លាំងនោះទៅធ្វើជាមូលដ្ឋានទាមទារសិទ្ធិបានឡើយ។ ទន្ទឹមនេះ ការដាក់បន្លាលួស កុងតឺន័រ ការជីកលេណដ្ឋាន ការសាងសង់ផ្លូវ ឬការរារាំងប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាមិនឱ្យចូលទៅកាន់ដី និងលំនៅឋានរបស់ពួកគេ មិនអាចជំនួសនីតិវិធីកំណត់ព្រំដែនស្របច្បាប់បានទេ។ ឯកឧត្ដមបានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «បន្លាលួសមិនមែនជាខ្សែព្រំដែន កុងតឺន័រមិនមែនជាបង្គោលព្រំដែន។ លេណដ្ឋានមិនមែនជាសន្ធិសញ្ញា ហើយវត្តមានកងទ័ពមិនមែនជាប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដីឡើយ»។

ជាមួយគ្នានេះ បើតាមឯកឧត្ដម នេត្រ ភក្រ្ដា រដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងព័ត៌មាន គ្រោះថ្នាក់នៃការប្រើកម្លាំងក្នុងវិវាទទឹកដី គឺការប៉ុនប៉ងបង្កើត faits accomplis រក្សាស្ថានភាពនោះឱ្យបានយូរ ហើយបន្ទាប់មកយកវាមកធ្វើជាអំណះអំណាងផ្នែកច្បាប់ ឬនយោបាយ។ រដ្ឋមួយមិនអាចប្រើកម្លាំងចូលទៅទីតាំងមួយ បណ្តេញ ឬរារាំងប្រជាពលរដ្ឋដើម ដាក់បន្លាលួស សង់ប៉ុស្តិ៍យោធា ហើយបន្ទាប់មកយកស្ថានភាពដែលខ្លួនបានបង្កើតឡើងមកអះអាងថាជាភស្តុតាងនៃអធិបតេយ្យភាពបានឡើយ។

ឯកឧត្ដមក៏បានលើកឡើងទាក់ទងនឹងប្រាសាទព្រះវិហារ៖ មេរៀនផ្លូវច្បាប់ដែលមិនគួរត្រូវបានបំភ្លេច 

នៅឆ្នាំ១៩៦២ សាលាយុត្តិធម៌អន្តរជាតិបានសម្រេចថា ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតក្នុងទឹកដីក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ហើយថៃមា នកាតព្វកិច្ចដកកង កម្លាំងយោធា ប៉ូលីស ឬអ្នកយាមរបស់ខ្លួនដែលឈរជើងនៅប្រាសាទ ឬតំបន់ជុំវិញដែលស្ថិតក្នុងទឹកដីកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ២០១៣ តុលាការបានបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ និងបញ្ជាក់បន្ថែមអំពីអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា លើតំបន់ខ្ពង់រាបប្រាសាទព្រះវិហារតាមវិសា លភាពដែលសាលាបានកំណត់ និងកាតព្វកិច្ចរបស់ថៃក្នុងការដកកម្លាំងដែលពាក់ព័ន្ធចេញពីតំបន់នោះ។

ឯកឧត្ដមបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា សាលក្រមទាំងនេះមិនបានដោះស្រាយគ្រប់ចំណុចនៃព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃទេ។ ប៉ុន្តែមេរៀនផ្លូវច្បាប់ដែលពាក់ព័ន្ធនៅទីនេះគឺច្បាស់៖ វត្តមានរបស់កងកម្លាំងនៅលើដី មិនអាចយកឈ្នះលើសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពដែលកំណត់ដោយ ច្បាប់បានឡើយ។ ពេលវេលាមិនអាចបម្លែងអំពើខុសច្បាប់ទៅជាបណ្ណកម្មសិទ្ធិ។

ឯកឧត្ដមរដ្ឋមន្រ្ដីក្រសួងព័ត៌មានបានសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «ការគ្រប់គ្រងទឹកដីដោយកម្លាំងមិនក្លាយជាស្របច្បាប់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ គ្រាន់តែដោយសារវាបន្តអស់រយៈពេលយូរនោះទេ។ ការដាក់កម្លាំងបន្ថែម ការសាងសង់ផ្លូវ ប៉ុស្តិ៍ ឬហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ មិនអាចបម្លែងប្រភពដែលកើតចេញពីការប្រើកម្លាំងទៅជាប្រភពនៃអធិបតេយ្យភាពបានឡើយ។»

សំណួរស្នូលមិនមែនថា «អ្នកណាកំពុងឈរជើងនៅទីនោះ?» ទេ។ សំណួរគឺ៖ «អ្នកណាមានសិទ្ធិស្របច្បាប់លើទឹកដីនោះ?» ការអះអាងអធិបតេយ្យភាពត្រូវឆ្លើយតាមច្បាប់៖ តើសន្ធិសញ្ញាណាកំណត់ដូច្នោះ? តើផែនទីណាគាំទ្រ? តើឯកសារកំណត់ព្រំដែនណាបញ្ជាក់? តើភស្តុតាងផ្លូវច្បាប់ណាទ្រទ្រង់ការអះអាងនោះ?

ឯកឧត្ដមរដ្ឋមន្រ្ដីបានឱ្យដឹងទៀតថា ប្រសិនបើចម្លើយត្រូវបានជំនួសដោយការបង្ហាញវត្តមានកងទ័ព នោះវាមិន មែនជាការបង្ហាញប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិទេ។ វាគ្រាន់តែជាការបង្ហាញអំណាច។ កាំភ្លើងមិនមែនជាចម្លើយចំពោះសំណួរអធិបតេយ្យភាពឡើយ។ សន្តិភាពត្រូវឈរលើច្បាប់ មិនមែនលើកម្លាំង។ បញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ មិនគួរត្រូវបានដោះស្រាយដោយការប្រកួតប្រជែងថា អ្នកណាអាចដាក់កម្លាំងបានច្រើនជាង រាយបន្លាលួសបានឆ្ងាយជាង ឬបង្កើត facts on the ground បានលឿនជាងនោះទេ។ ព្រំដែនរវាងរដ្ឋត្រូវកំណត់ដោយច្បាប់ សន្ធិសញ្ញា ផែនទី ឯកសារព្រំដែន និងយន្តការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។ ហេតុនេះ ការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃមកលើទឹកដីកម្ពុជា និងការប៉ុនប៉ងផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៅលើដី ត្រូវវាយតម្លៃដោយផ្អែកលើច្បាប់ និងភស្តុតាង មិនមែនដោយទទួលយកស្ថានភាពដែលកម្លាំងយោធាបានបង្កើតឡើងជាការពិតថ្មីនោះទេ។

បន្ថែមពីនេះទៀត ប្រវត្តិសាស្ត្រអាចកត់ត្រាថា កងទ័ពណាមួយធ្លាប់ឈរនៅទីណា។ ប៉ុន្តែច្បាប់ជាអ្នកកំណត់ថា ទឹកដីនោះស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់អ្នកណា។ បន្លាលួសអាចរារាំងមនុស្ស ប៉ុន្តែមិនអាចរារាំងច្បាប់បាន។ កុងតឺន័រអាចបិទផ្លូវ ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតព្រំដែនបាន។ កងទ័ពអាចកាន់កាប់ទីតាំងមួយខុសច្បាប់ដោយកម្លាំង ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតអធិបតេយ្យភាពស្របច្បាប់បានឡើយ។

ក្នុងការលើកឡើងនូវសំណេរនេះដែរ ឯកឧត្ដមរដ្ឋមន្រ្ដីក៏បានកត់សម្គាល់ថា នេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការការពារទឹកដីកម្ពុជាទេ វាជាការការពារគោលការណ៍មូលដ្ឋាននៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិថា៖ ព្រំដែនត្រូវកំណត់ដោយច្បាប់ មិនមែនដោយកាំភ្លើង; អធិបតេយ្យភាពកើតចេញពីសិទ្ធិស្របច្បាប់ មិនមែនពី faits accomplis ដែលបង្កើតដោយកម្លាំងឡើយ; ហើយការឈ្លានពានមិនអាចក្លាយជាប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិលើទឹកដីបានឡើយ៕

ដោយ៖ ប៊ុនរិទ្ធ