AKP ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២០ --​​ យើង​ខ្ញុំ​គឺ​ជា​ក្រុម​អតីតអ្នក​ការទូត​ដែលបាន​ចូលនិវត្តន៍​ និង​អ្នក​ការទូត​ដែល​កំពុងបំពេញ​តួនាទី​បច្ចុប្បន្ន​របស់​កម្ពុជា​។ យើង​ខ្ញុំសរសេរលិខិតចំហនេះក្នុងនាមជាពលរដ្ឋកម្ពុជា និងពលរដ្ឋ​អាស៊ាន ​ដែលមាន​ការ​ឈឺចិត្ត​ទៅនឹង​អត្ថបទរបស់លោក Bilahari Kausikan ដែលបានចុះផ្សាយនៅលើគេហទំព័រ Mothership នៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២០។ នៅពេល​​បាន​អានអំពី​សាវតា​របស់​អ្នកនិពន្ធ​ដែល​មាន​ប្រវត្តិ​ការងារ​យូរអង្វែង​ក្នុងនាម​ជាអ្នក​ការទូត យើង​បាន​រំពឹងថា នឹង​ទទួល​បាន​អត្ថបទ​ដែល​មាន​ខ្លឹម​សារ​ស៊ីជម្រៅ​ ប៉ុន្តែយើង​បែរជាឃើញ​អត្ថបទ​ដែលត្រឹមតែចង់​​​ទាក់ទាញ​ការ​ចាប់អារម្មណ៍ គ្មានសង្គតិភាព និង​មិនស៊ីសង្វាក់គ្នាលើចំណុចជាច្រើន​​។

អ្វីដែលយើង​យល់ថាគួរឱ្យជិនឆ្អន់​គឺភាព​ក្រអឺតក្រទម និងឆ្មើងឆ្មៃ​របស់គាត់ មិនមែន​តែចំពោះ​ប្រទេសកម្ពុជា​ និងឡាវប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែចំពោះ​ថ្នាក់​ដឹកនាំអាស៊ាននាពេល​បច្ចុប្បន្ននេះទៀត ដែល​ជាឥរិយាបទមួយ​ដែល​មិនអាច​ទទួលយក​បាន ក្នុង​នាម​ជា​អតីតអ្នកការទូតម្នាក់។ ពេញមួយអត្ថបទរបស់គាត់ គាត់​បានធ្វើការអះអាងដែល​ខុសឆ្គង និងចន្លោះប្រហោង​ដែលជាការបំភាន់បញ្ញា និងធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់វិធាន​នៅក្នុង​តំបន់ជាពិសេសអាស៊ាន។ យើង​មាន​អារម្មណ៍ថា គាត់​ហាក់ដូច​ជាកំពុង​សម្តែងចេញ​នូវ​​អារម្មណ៍​នឹកស្រណោះ​ដល់​​កាល​ដែល​គាត់​មាន​ភាពថ្កុំ​ថ្កើង​ និង​ស្រែក​យំចង់​ទាញ​ចំណាប់​អារម្មណ៍ដោយសារ​ខ្លាច​គេ​ភ្លេច​គាត់​។

យើង​ត្រឡប់មក​និយាយ​រឿងខ្លឹមសារវិញម្តង។​ ទីមួយវាជាការ​មិនសមហេតុផល និងគ្រោះថ្នាក់ក្នុងការអះអាងថា “អាស៊ានអាចនឹងកាត់ប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវចេញ​ប្រសិនបើពួកគេធ្វើការជ្រើសរើសខុស” ។

នេះមិនមែនជាលើកទីមួយទេ ដែល“អ្នកចម្បាំងចចក” របស់សិង្ហបុរីរូបនេះបានស្នើឱ្យបណ្តេញប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវចេញពីអាស៊ាន។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ គាត់​បានសរសេរនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់គាត់​ថា “ខ្ញុំប៉ងថា យើងអាចបណ្តេញប្រទេសកម្ពុជាចេញ ប៉ុន្តែយើងមិនអាចធ្វើបែប​នេះបាន។ ដូច្នេះអ្វីដែលល្អបន្ទាប់គឺរៀបចំការប្រជុំរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសពិសេស ហើយប្រើការប្រជុំនោះដើម្បីរៀបចំការវាយប្រហារ​រិះគន់ដល់ប្រទេសកម្ពុជា ធ្វើ​ឱ្យ​កម្ពុជា​ទទួល​យក​សារនេះ និង​លាឈប់។​ ប្រសិនបើប្រទេសឡាវធ្វើ​តាមខ្ញុំមិនយំស្រណោះ​ទេ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំសង្ស័យថា គ្មាន​នរណាមានសេចក្តីក្លាហាននឹ​ង​ធ្វើ​រឿងនេះ”។

វាជារឿងគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលដែលអតីតអ្នកការទូតម្នាក់នេះបែរ​ខ្នង​ចំពោះ​គោលការណ៍គ្រឹះដែលមានចែងនៅក្នុងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និងសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព និងសហប្រតិបត្តិការនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថាជា “មាគ៌ាអាស៊ាន” ឬមួយ​ក៏​​គាត់ចាស់វង្វេង​ និងភ្លេចភ្លាំង។ “មាគ៌ាអាស៊ាន” បាន​ដាក់​ចេញនូវគោលការណ៍ណែនាំដើម្បីគ្រប់គ្រងទំនាក់ទំនងអន្តររដ្ឋនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងពិភពលោក បូក​រួម​ទាំង​គោលការណ៍គោរពគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះសមភាព​អធិបតេយ្យការមិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ផង​គ្នា និងការសម្រេចចិត្តដោយយោង​​លើ​កុងសង់ស៊ីស​ (ការសម្រេច​ដោយ​ឯកច្ឆ័ន្ទ)​។ គោលការណ៍គ្រប់គ្រងនេះ បាននិងកំពុង​បម្រើឱ្យ​អាស៊ានបាន​យ៉ាងល្អប្រសើរ​អស់រយៈពេល ៥ ទសវត្សរ៍​ចុងក្រោយនេះ ទោះបីតំបន់នេះបានប្រឈមកាលៈទេសៈ​លំបាក ដែល​ពេលខ្លះ​មាន​ភាព​ស្រួចស្រាល់​ជាង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះទៀតក្តី​។ ​វាជារឿង​​គ្រោះថ្នាក់គ្មានការទទួលខុសត្រូវ ហើយ​ប្រៀបបាន​នឹង​ការធ្វើអត្តឃាត ប្រសិន​បើ​យើង​លះបង់​ចោលគោលការណ៍ទាំងនេះ​ដោយ​ហេតុ​ផល​ដ៏​សាមញ្ញ និងជាក់​ច្បាស់ដែល​ថាសាមគ្គីភាព និងមជ្ឈភាព​​អាស៊ាននឹងត្រូវរង្គោះរង្គើដល់ឫសគល់​។

លើសពីនេះទៅទៀតវាជារឿងមិនសមហេតុផល និងត្រឡប់ត្រឡិន​​ ដែល​លោក Bilahari ប្រកាសថា “យើងជាស្ថាប័ន​អន្តររដ្ឋ និងមិនមែនជាស្ថាប័នដែល​នៅពីលើ​ជាតិ” ប៉ុន្តែបែរ​ជា​គាត់ជំរុញគោលគំនិតថារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនគួរតែត្រូវបានបណ្តេញចេញពីស្ថាប័នតំបន់នេះ​ទៅវិញ​។ គាត់ហាក់ដូចជាភ្លេចឬធ្វើពុតជាភ្លេចថា អាស៊ានមិនដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីបង្កើត​សិទ្ធិអំណាចលើស​ពីថ្នាក់ជាតិ​នោះទេ​ នៅក្នុង​ការ​កំណត់ទិសដៅសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ និង​យុទ្ធសាស្ត្ររបស់រដ្ឋជាសមាជិក។

ភាពត្រឡប់ត្រឡិន​របស់ Bilahari កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរលើ​ចំណុច​មួយ​ចំនួន​ទៀត​។ គាត់​អះអាងថារដ្ឋទាំង​ឡាយ​​​ត្រូវតែស្វែងរកផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួន។ ជាការពិតផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយថ្នាក់​ដឹកនាំដែលបានជាប់ឆ្នោតគឺដើម្បីការពារអធិបតេយ្យជាតិធានាការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម និងបង្កើតគោលនយោបាយការបរទេសដែលឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការជាតិរបស់ខ្លួន និង​ស្របតាមតម្រូវការតំបន់របស់អាស៊ាន និងតួអង្គតំបន់​ផ្សេងទៀត។ នៅពេលដែលគាត់អះអាងថាការទម្លាក់កម្ពុជា និងឡាវគឺ​ដើម្បីរក្សា​ការពារសមាជិក ៨ ផ្សេងទៀត នោះបាន​ន័យ​ថា​ គាត់គឺជាមនុស្សខ្ជិលខាងបញ្ញាស្មារតី​ដោយសន្មតថា ប្រទេស​ប្រាំបីគឺ​ជាតំណាង​កុងសង់ស៊ីស​របស់​តំបន់​។ ប៉ុន្តែ តើ​វា​ជា​កុងសង់ស៊ីស​តំបន់​ដែរឬយ៉ាងណានៅពេល​ដែល​គ្មានកម្ពុជា និង​ឡាវ? កុងសង់ស៊ីស​បែបនេះ​ជា​កុង​សង់​ស៊ីស​​ទន់ជ្រាយ​ ហើយ​ដូច​ដែល​គាត់​លើក​ហើយ​ថា ប្រទេសទាំង​៨ ក៏ត្រូវ​យកចិត្តទុកដាក់ចំពោះផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់ខ្លួនដែរ ហើយផល​ប្រយោជន៍ទាំងនោះ​មិនអាច​ដូច​គ្នា​ទាំងស្រុង​នោះឡើយ​។​ ការពិតគឺ​នៅត្រង់​ថា សមាជិក​អាស៊ានទាំងអស់កំពុងតែមានការប្រុងប្រយ័ត្ន ចំពោះ​ការប្រកួតប្រជែងរបស់​មហា​អំណាច​ដែលកំពុងកើត​មាន​នៅក្នុងតំបន់។ នៅក្នុងកុងសង់ស៊ីសទន់ជ្រាយ​បែបនេះ កម្ពុជា​ក៏មាន​ជំហរ​របស់​ខ្លួន​ដែរ នោះគឺជាការ​ព្យាយាម​ការពារអធិបតេយ្យជាតិរបស់ខ្លួន ពោល​គឺ​ការ​ការពារសិទ្ធិស្វ័យសម្រេច​នៅ​លើវិស័យមួយចំនួន។

យើង​ក៏ចាំបាច់​ត្រូវ​លើក​ផង​ដែរថា វិទ្យាស្ថាន ISEAS-Yusof Ishak គឺជាវេទិកាសំខាន់មួយ​សម្រាប់អ្នកប្រយុទ្ធ​ចចកមួយចំនួនដើម្បីជំរុញ​ការនិទានបំភ្លៃថាប្រទេសកម្ពុជាគឺជារដ្ឋចំណុះរបស់ចិន។ វិទ្យាស្ថាន​នេះតែងតែរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ និងសរសេរអត្ថបទដើម្បីវាយប្រហារប្រទេសកម្ពុជា។ ថ្មីៗនេះនៅចុងខែកញ្ញាឆ្នាំ២០២០ នៅពេលមន្ទីរប៉ង់តាហ្គោន (ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក) អះអាងថាទីក្រុងប៉េកាំងទំនងជាបានពិចារណាអំពី​ទីតាំងសម្រាប់ដឹកជញ្ជូនភ័ស្តុភារយោធានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ចំនួន ៥ លោក Ian Storey ដែលជាសមាជិកជាន់ខ្ពស់ម្នាក់នៅវិទ្យាស្ថាននេះ បានទាញ​សេចក្តី​សន្និដ្ឋានសាមញ្ញមួយថា “ឆន្ទៈ [ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ ផ្តល់​ជា​មូលដ្ឋានយោធា​​ចិន] ហាក់ដូចជាមិនសូវមានទេ​លើកលែងតែក្នុងករណីកម្ពុជា” ។ នេះគ្មានអ្វីក្រៅពីការវាយប្រហារដែលមាន​ការ​រៀបចំ ដោយអ្វីដែល​គេហៅថា វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវឯករាជ្យ ដើម្បី​ជំរុញ “ទ្រឹស្តី​អាយ៉ង” ចំពោះ​កម្ពុជា​។

ប៉ុន្តែតើអ្វីខ្លះជា​លក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ “អាយ៉ង”? តើពាក្យចចាមអារាមគ្មានមូលដ្ឋានដែលថាប្រទេសកម្ពុជាអាចធ្វើជាមូលដ្ឋានទ័ពចិន គឺជាលក្ខខណ្ឌកំណត់​របស់ “អាយ៉ង” ឬ? គួរឱ្យហួស​ចិត្តដែល​ “អ្នកចម្បាំងចចក” និង​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ​ទាំងនោះ បែរ​ជា​ព្រងើយ​កន្តើយ​ទៅនឹង​តថភាព​ជាក់ស្តែង ដែល​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន​ បូករួម​ទាំងសិង្ហបូរីដែរនោះបាន​ផ្តល់​សិទ្ធិដាក់មូលដ្ឋានទ័ព ឬសិទ្ធិជួល​មូលដ្ឋានទ័ព ទៅឱ្យ​ប្រទេស​មាន​អំណាច​នៅខាងក្រៅតំបន់ជាយូរណាស់មកហើយ។ និយាយបែប​​នេះមិនមែន​បាន​ន័យ​ថា យើង​មិន​គោរពសិង្ហបូរី​ដែល​ជារដ្ឋអធិបតេយ្យ​នោះទេ ប៉ុន្តែយើង​គ្រាន់​តែ​លើក​ដើម្បីពន្យល់​បកស្រាយ។​ សំណួរគឺនៅត្រង់​ថា (១) តើ​ប្រទេស​ទាំងនោះគឺជាអាយ៉ង? (២) តើ​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ទាំងអស់​របស់​អាមេរិក​នៅក្នុងតំបន់​គឺសុទ្ធតែជាអាយ៉ង? និង​ (៣) បើ​ប្រៀបធៀប​ពាក្យ​ចចាមអារាម​ដែល​ថា កម្ពុជា​អាច​នឹង​ផ្តល់​​ទីតាំង​កំពង់​ផែទៅឱ្យ​បរទេស ជាមួយ​នឹង​ការ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​នៅក្នុងមូលដ្ឋាន​ទ័ពរបស់​សិង្ហបូរី​ចំពោះ​ប្រទេសមាន​អំណាច​ផ្សេង​ទៀត តើ​មួយ​ណា​ទៅ​ដែល​ជា​កត្តា​បង្ក​អស្ថិរភាព និង​ធ្វើ​ឱ្យ​ខូច​ខាត​ទំនុកចិត្ត​ជាយុទ្ធសាស្ត្រ​នៅក្នុងតំបន់? ចំណុច​សំខាន់គឺនៅត្រង់​ថា នៅពេល​ដែល​​អ្នក​ចង្អុល​មុខអ្នកដទៃ អ្នក​​គួរ​តែមើល​ខ្លួន​ឯង​ផង ព្រោះថា ម្រាមផ្សេងទៀត​គឺកំពុង​ចង្អុល​មកលើ​ខ្លួន​​ឯង។​

លោក Bilahari និងវិទ្យាស្ថាន ISEAS-Yusof Ishak គួរតែឈប់​តាំង​ខ្លួន​ជា​អ្នក​មានភាពផ្តាច់មុខនៃចំណេះដឹង និងបញ្ញាញាណ​។​ ប្រទេស​ផ្សេងទៀតនៅអាស៊ាន​ បូករួម​ទាំងកម្ពុជា​ផង​នោះ ក៏មាន​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវ​ជ្រាវ​ដែល​មាន​អតីត​អ្នក​ការទូត​ចូលរួម​ដែរ ប៉ុន្តែ​ យើង​មិន​លាក់ពុតត្បុតជ្រក​ក្រោម “រនាំង​” ឯករាជ្យ​ដើម្បី​ជេរ​ប្រមាថ​សមាជិក​អាស៊ាន​ ហើយ​ធ្វើ​ឱ្យ​អន្តរាយដល់សាមគ្គីភាព និងមជ្ឈភាព​អាស៊ាន​នោះទេ​។ បើ​និយាយពី​តួអង្គ​ភ្នាក់ងារ ដែល​ជាចំណុចសំខាន់​របស់​អត្ថបទ​លោក Bilahari យើង​ក៏ឆ្ងល់​ដែរ​ថា តើ​គាត់ និង​វិទ្យាស្ថាន ISEAS-Yusof Ishak គឺជា “ភ្នាក់ងារ” របស់នរណា?​

គំនិតដែលថា “កម្ពុជា និងឡាវ មានទំនោរឃ្លីងឃ្លោង ងាក​ទៅ​រកកំហុសដូចគ្នា ដែលនាំឱ្យមានលទ្ធផលគួរឱ្យខ្លោចផ្សារបំផុត សម្រាប់ប្រទេសរបស់ពួកគេនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ​ ១៩៦០ និង ១៩៧០” គឺជាការនិយាយ​ដែលមិន​​អាចយល់បាន​​ ហើយជាការប្រមាថតែម្តង​។

យើង​ខ្ញុំ​សូម​ទុក​ជូន​ប្រទេសឡាវ បញ្ជាក់​ដោយខ្លួនឯងអំពីការប្តេជ្ញាចិត្តរក្សាអព្យាក្រឹត​ភាពរបស់ខ្លួន​ចុះ​។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា អព្យាក្រឹតភាព និងការមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ គឺនៅតែជាគោលការណ៍គ្រឹះនៃគោលនយោបាយការបរទេស ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ប្រទេសកម្ពុជា មិនដែលចាត់ទុកការប្រកាន់យកអព្យាក្រឹតភាព និងការមិនចូលជាបក្សសម្ព័ន្ធ ជាការលេង​សើចនោះទេ ពីព្រោះប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា តែងតែរំលឹកឱ្យប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈដឹង​យ៉ាងច្បាស់ថា ការបោះបង់ចោលគោលការណ៍ទាំងនេះ ជាពិសេសដោយរបប លន់ នល់ នៅឆ្នាំ១៩៧០ បានបណ្តាលឱ្យប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ទៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល និងអំពើឃោរឃៅបំផុតនៃសតវត្សរ៍​ទី២០ ។

អ្វីដែលគួរឱ្យហួសចិត្តនោះគឺ ខណៈពេលដែលលោក Bilahari បក្សពួករបស់ខ្លួន និង​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ​ឯករាជ្យ កំពុងប្រៀនប្រដៅប្រទេសកម្ពុជាឱ្យ​រក្សា “អព្យាក្រឹតភាពពិតប្រាកដ” មួយ ពួកគេ​បែរ​ជា​បានជំរុញដោយឥត​អៀនខ្មាស ឱ្យ​មាន​ការចូលរួមកាន់តែសកម្មពីសំណាក់មហាអំណាចខាងក្រៅនៅក្នុងអនុតំបន់មេគង្គ ក្រោម​លេសថា​ “ដើម្បីទប់​ទល់​នឹងឥទ្ធិពលរបស់ចិន”។ ពួកគេក៏បានអំពាវនាវដល់ប្រទេសនៅតាមដងទន្លេមេគង្គឱ្យចូលរួមក្នុងប្លុក​ប្រឆាំងនឹង​ចិនផងដែរ។ តើនេះគឺជាការអំពាវនាវឱ្យមានអព្យាក្រឹតភាព នៃតំបន់​មេគង្គដែរមែនទេ? ឬក៏​ជា​ការប៉ុនប៉ងធ្វើឱ្យតំបន់​មេគង្គក្លាយទៅជាសមរភូមិប្រយុទ្ធ​របស់​ប្រទេសមហាអំណាចម្តងទៀត?

ប្រទេសកម្ពុជា រួមជាមួយបណ្តាប្រទេសមេគង្គ​ មិនមានបំណងចង់កាន់ជើងប្រទេសណាមួយទេ។ យើងគ្រាន់តែចង់រស់នៅក្នុងសុខ​សន្តិភាព និងស្ថិរភាព ដែលអាចធានាដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងវឌ្ឍនភាពសង្គមរបស់យើងតែប៉ុណ្ណោះ។ យើងគ្រាន់តែចង់ចូលរួមប្រកបដោយការស្ថាបនា ក្នុងដំណើរការកសាងសហគមន៍អាស៊ាន។ សូមកុំ​ឱ្យ​យើង​ខ្ញុំ​ជាប់ជំពាក់​ក្នុង​ការប្រកួតប្រជែងរបស់ប្រទេសមហាអំណាច​។ សូមបញ្ឈប់​ផ្នត់គំនិតបែបឈ្នះចាញ់ដាច់ខាតបែបនេះ​​ ដែលបានបង្ក​ឱ្យមានសោកនាដកម្មរាប់មិនអស់រួច​ទៅហើយ​នៅ​ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ​។

សរុបសេចក្ដីមក យើង​ពិតជាមិនជឿថា មានប្រទេស​ណាមួយ​នៅក្នុងអាស៊ាន រួមទាំងសមាជិកដែលមាន “កិត្តិយស” ទាំង៨ ដែលបាន​និយាយអំពីការទម្លាក់​ចោល​ប្រទេសកម្ពុជា និងឡាវនោះទេ​។ ផ្ទុយមកវិញដូចដែលយើង​បាន​ឃើញ​ជាក់ស្តែង នៅក្នុង​វិបត្តិជំងឺ​រាតត្បាត​កូវីដ-១៩ សមាជិកអាស៊ានទាំង១០ កំពុងខិតខំប្រឹងប្រែងទ្វេដង ដើម្បីបន្តគោលការណ៍នៃកា​រ​ឯកភាពនៅ​ក្នុងភាពចម្រុះ ដែល​ជា​គោលនយោបាយចម្រុះ ដែលសមស្រប​តាម​ផលប្រយោជន៍ជាតិរបស់សមាជិកម្នាក់ៗ និងសមស្របតាម​ការ​​​ឯកភាពលើគោលការណ៍ដែលត្រូវបានចែង​ក្នុងឯកសារ និងគោលនយោបាយផ្សេងៗរបស់អាស៊ាន។ ការ​ប្រឈម​នៅក្នុងការប្រកួតប្រជែងរបស់ប្រទេសមហាអំណាច មិនមែនជាបទពិសោធន៍ថ្មីទេសម្រាប់អាស៊ាននោះទេ​ ដូចដែលលោក Bilahari បានទទួល​ស្គាល់ផងដែរ​ ប៉ុន្តែអ្នកការទូតពិតប្រាកដមិនថាអ្នកការទូតអតីត​ ឬអ្នកការទូតបច្ចុប្បន្ន គួរតែប្រើភាពឆ្លាតវៃ ជំនាញ ព្រមទាំងបទពិសោធន៍ និងគតិបណ្ឌិតជាច្រើនទសវត្សរ៍របស់ខ្លួន​ដើម្បីពន្លត់ភ្លើង។ ហើយ​ដើម្បីពន្លត់ភ្លើង​យើង​ត្រូវប្រើទឹកមិនមែនប្រើ​ប្រេងទេ។ ក្នុងនាមជាអ្នកគាំទ្រដ៏ក្លៀវក្លារបស់អាស៊ាន យើង​ជឿជាក់ថា លោក Bilahari គួរតែ​ចូលនិវត្ត​ន៍​ឱ្យ​ពិត​ប្រាកដទៅ​។ បើ​គាត់​មាន​ការអាឡោះអាល័យពី​អតីតកាលរបស់គាត់ គាត់គួរតែងាក​ទៅអង្គុយ​ច្រៀងបទកំសត់​ៗ (តាមបទភ្លេង​ “Blues”) ហើយ​គយគន់មើលព្រះអាទិត្យអស្តង្គតល្អជាង​។ អាស៊ានត្រូវការសំលេងថ្មី​ប្រកបដោយទំនុកចិត្ត មិនមែនសំលេងនៃការទាស់ទែងគ្នាទេ៕